Nhìn núi vẫn là núi

Một câu nói cũ, đọc lại ở tuổi 30

Sáng nay, ngồi quán cà phê quen trước giờ làm, tôi đọc lại một câu nói cũ của nhà Thiền: nhìn núi là núi, nhìn núi không phải là núi, rồi nhìn núi vẫn là núi.

Hồi đi học, tôi nghĩ đó là kiểu nói vòng vo cho có vẻ sâu xa. Giờ đọc lại, tôi giật mình. Hóa ra nó nói về chính hành trình mình đang đi: ba tầng nhìn đời, ba lần trưởng thành.

Tôi chưa dám nói mình đã tới tầng nào. Chỉ xin ghi lại những gì mình đang thấy.

Tầng một: nhìn núi là núi

Đây là tầng của những thứ cụ thể, sờ được, đếm được. Tiền, quyền, danh, tình.

Có tiền thì thấy mình có giá trị. Có chức thì thấy mình có vị thế. Được khen thì thấy mình thành công. Ở tầng này, người ta hơn thua, giành giật, được thì vui, mất thì đau.

Tôi không chê tầng này. Tôi từng ở đó, và có lẽ vẫn còn một chân ở đó. Năm 20 tuổi, tôi đo mình bằng lương tháng và chức danh trên danh thiếp. Ai cũng phải đi qua tầng một. Không có nó, mình chẳng có động lực để bắt đầu.

Chỉ là ở tầng này, mình chưa thấy được thứ gì nằm phía sau những thứ mình đang chạy theo.

Tầng hai: nhìn núi không phải là núi

Rồi đi làm đủ lâu, va chạm đủ nhiều, mình bắt đầu thấy mọi thứ không đơn giản như vẻ ngoài.

Tiền không chỉ là tiền. Nó là sự an toàn, là tự do, đôi khi là cái giá phải trả. Một lời khen có thể là thật lòng, cũng có thể là một cách để xin điều gì đó. Một người khó tính có khi đang gánh chuyện gì mà mình không biết.

Ở tầng này, mình bớt nhìn vào việc người ta làm, mà bắt đầu hỏi vì sao họ làm vậy. Bớt nhìn vào kết quả, mà nhìn vào quy luật tạo ra kết quả. Người xưa gọi đó là tu thân: sửa mình trước, rồi mới lo được nhà, lo được việc lớn hơn.

Khi làm chủ việc riêng, tôi học được tầng này rõ nhất. Đọc một con số trên báo cáo, tôi không còn chỉ hỏi "bao nhiêu", mà hỏi "tại sao". Nhìn một bạn nhân viên chán việc, tôi không còn chỉ thấy thái độ, mà thấy một câu chuyện phía sau.

Nhưng tầng hai cũng có cái bẫy của nó. Nhìn đâu cũng thấy động cơ, thấy toan tính, mình dễ thành người hoài nghi, mệt mỏi. Nên đây chưa phải chỗ dừng.

Tầng ba: nhìn núi vẫn là núi

Nghe thì như quay lại vạch xuất phát. Núi vẫn là núi. Tiền vẫn là tiền. Được mất vẫn là được mất.

Nhưng người đứng nhìn đã khác. Bên trong không còn bị những thứ ấy kéo đi. Có thì không quá tham. Mất thì không quá đau. Được khen không vội vui. Bị chê không vội giận. Thấy rõ, mà không bám. Hiểu sâu, mà không ép.

Tôi nghĩ tới những người lớn tuổi tôi từng gặp, sống rất bình thường mà ánh mắt rất yên. Họ vẫn đi chợ, vẫn kiếm tiền, vẫn lo cho con cháu. Chỉ là họ không còn để cuộc đời lôi mình chạy nữa.

Tôi chưa tới được đó. Có hôm vẫn mất ngủ vì một hợp đồng chưa ký. Nhưng ít ra tôi biết con đường ấy có thật.

Ba cái thấy, ba chìa khóa

Có người nói đời người cần thấy được ba thứ. Thấy trời đất, để biết mình nhỏ bé mà khiêm tốn. Thấy người khác, để biết thương mà bao dung. Thấy chính mình, để biết mình đi đâu, về đâu, mà sống thoáng hơn.

Và có ba chìa khóa: chấp nhận, thay đổi, buông bỏ. Chuyện gì chấp nhận được thì chấp nhận. Không chấp nhận được thì thay đổi. Không thay đổi được nữa thì buông. Nghe đơn giản, mà tôi phải mất cả chục năm mới bắt đầu tập được cái thứ ba.

Có một hình ảnh tôi rất thích: cuộc đời như một cái cầu thang. Mình đứng ở bậc nào thì phía trên cũng có người nhìn xuống, phía dưới cũng có người nhìn lên. Cúi xuống nhìn thì dễ tự mãn. Ngẩng lên nhìn thì dễ tự ti. Chỉ khi nhìn ngang, mình mới thấy rõ chính mình.

Nên tôi tập không ghen với người giàu, không coi thường người nghèo. Không nịnh ai, không tự hạ mình, cũng không lên mặt. Hiểu được nỗi bế tắc của lúc túi rỗng, hiểu cả sự ồn ào của người mới có tiền. Mỗi người đang ở một bậc thang của riêng họ.

Đi một vòng, rồi về lại với mình

Người ta hay nghĩ khôn ngoan là thấy được thật nhiều thứ. Tôi lại nghĩ khôn ngoan là thấy hết một vòng, rồi tìm được đường về nhà.

Về với ly cà phê buổi sáng. Về với đứa nhỏ đang tập nói. Về với công việc mình chọn và những người mình thương. Núi vẫn là núi, nhưng mình nhìn nó bằng đôi mắt bình yên hơn.

Mong chúng ta đừng ngước lên quá, cũng đừng nhìn xuống quá. Cứ lặng lẽ đi trên con đường của mình, mang theo một trái tim bình hòa, qua hết những núi cao sông dài của đời người.

Do what you love, and love what you do. Rồi một ngày, nhìn núi lại thấy núi.

Còn bạn, bạn nghĩ mình đang đứng ở tầng nào? Nói cho tôi biết nhé.