Tôi chưa từng đi du học

Một giấc mơ có tên là "đi xa"

Hồi trẻ, tôi từng mơ đi du học. Mơ nhiều lắm.

Tôi hình dung mình kéo vali qua một sân bay lạ, ngồi trong giảng đường của một trường đại học bên kia nửa vòng trái đất. Tôi muốn biết người ta học gì, nghĩ gì, sống ra sao. Muốn tận mắt nhìn trời Âu, chứ không phải qua ảnh hay phim.

Giấc mơ đó, đến giờ vẫn chưa thành.

Khi giấc mơ chạm vào thực tế

Điều kiện gia đình không cho phép. Chỉ một câu, mà nặng.

Du học không chỉ là học phí. Đó là vé máy bay, tiền nhà, tiền ăn, là mấy năm bố mẹ phải gồng thêm. Tôi hiểu, và tôi không trách ai. Có những giấc mơ không thua vì mình thiếu cố gắng, mà vì nó đến sai thời điểm.

Cũng có lúc tôi chạnh lòng. Thấy bạn bè đăng ảnh tốt nghiệp ở trời Tây, tôi vừa mừng cho bạn, vừa thấy trong mình hụt một chút. Cảm giác đó tôi không giấu. Nó là thật.

Hơn 10 năm ở lại

Rồi tôi đi làm. Một năm, ba năm, rồi hơn mười năm.

Không có tấm bằng nước ngoài, tôi học bằng việc. Học từ khách hàng khó tính, từ những dự án làm hỏng, từ những đêm ngồi tính lại sổ sách. Học cả từ những người đã đi du học về, ngồi cùng bàn với tôi.

Nhìn lại, công việc và cuộc sống của tôi hôm nay không phải một cú nhảy vọt. Nó lớn lên từng chút, chậm mà chắc. Và tôi tự hào về sự bền vững đó hơn bất kỳ tấm bằng nào.

Điều tôi muốn nói là: không đi du học không có nghĩa là hết cơ hội. Ở ngay trong nước, cơ hội vẫn còn rất nhiều. Thị trường đang lớn, người trẻ đang làm ra những điều rất hay. Cánh cửa không chỉ có một, chỉ là mình có chịu gõ hay không.

Giấc mơ chưa thành, chứ chưa tắt

Nói vậy không có nghĩa tôi đã thôi mơ.

Tôi vẫn mong một ngày nào đó được đi học ở nước ngoài. Không phải để lấy thêm tấm bằng cho đẹp hồ sơ. Mà để biết kiến thức ở nơi khác được dạy ra sao, để tận mắt thấy trời Âu, để ngồi trong một thư viện cũ và thấy mình nhỏ bé lại.

Có khi lúc đó tôi đã ngoài 40. Có khi đi cùng vợ con. Cũng chẳng sao. Học thì đâu có hạn tuổi. Giấc mơ đến muộn, nhưng mình đến với nó bằng một tâm thế khác: không còn vội, không còn để chứng minh, chỉ còn muốn biết.

Một đoạn video làm tôi nghĩ thêm

Mấy hôm trước, tôi lưu lại một video trên Facebook. Đó là phần phát biểu của một đội tranh biện, về chuyện có nên "quốc tế hóa" các trường chuyên như Lê Hồng Phong, Trần Phú hay không. Họ đứng ở phía phản đối.

Điều làm tôi chú ý là cách họ đặt lại câu hỏi. Vấn đề không phải là trường nào dạy ra học sinh giỏi hơn theo một cái "chuẩn quốc tế" chung chung. Mà là: một ngôi trường dùng tiền ngân sách thì nên đào tạo nhân tài cho ai?

Tôi tóm lại mấy ý chính của họ như sau.

Hiện đại hóa không có nghĩa là nhập khẩu chương trình. Theo các bạn, có thể dạy tư duy phản biện, học qua dự án nghiên cứu, giải các tình huống thực tế mà không cần mua chương trình IB hay Cambridge. Phần Lan và Singapore là ví dụ họ đưa ra. Thay vào đó, nên kết nối học sinh chuyên với các trường đại học trong nước sớm hơn, cho các em vào lớp nghiên cứu, làm việc cùng giảng viên. Mở rộng khối STEM, có học bổng cho các môn toán, lý, hóa, sinh, theo tinh thần Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Nỗi lo chảy máu chất xám. Đội tranh biện dẫn ra việc một đề án thí điểm đặt chỉ tiêu ít nhất 150 học sinh vào đại học ở Mỹ, Anh, Úc. Lý lẽ của họ là: học ba năm theo hồ sơ quốc tế rồi, quay về học đại học trong nước thì bộ hồ sơ ấy gần như vô dụng, nên các em sẽ tìm mọi cách để đi. Chương trình nước ngoài cũng mang theo hệ giá trị của nơi đó. Học lâu, các em quen nhìn Việt Nam bằng thước đo của nước người. Đi rồi, gắn bó rồi, thì khó về. Trong khi đất nước đang cần rất nhiều kỹ sư dữ liệu, chuyên gia an ninh mạng, nhà khoa học.

Nỗi lo bất bình đẳng. Nếu thi đầu vào bằng toán, lý, hóa tiếng Anh hay chứng chỉ quốc tế, lợi thế sẽ nghiêng về những em được đầu tư học tiếng Anh từ nhỏ. Trường chuyên khi đó có thể đánh mất sứ mệnh ban đầu: mở cửa cho những học sinh giỏi ở gia đình trung lưu, gia đình khó khăn, ở tỉnh lẻ, miền núi. Ngân sách giáo dục, theo các bạn, nên dùng để nhiều người được tiếp cận giáo dục tốt, chứ không dồn cho một nhóm nhỏ.

Tất nhiên, đây là một bên của cuộc tranh biện. Phía bên kia hẳn cũng có lý lẽ của họ: cho học sinh tiếp xúc sớm với môi trường quốc tế, mở rộng tầm nhìn, và không ít du học sinh vẫn trở về, hoặc ở xa nhưng vẫn đóng góp cho quê nhà. Tôi không đủ chuyên môn để phân xử ai đúng ai sai.

Nhưng nghe xong, tôi thấy mình trong đó. Tôi là đứa trẻ từng mơ đi xa mà không đi được. Nếu ngày ấy cánh cửa đi tiếp chỉ mở cho người giỏi tiếng Anh từ bé, có lẽ tôi cũng đứng ngoài. Điều tôi mong không phải là ai cũng phải đi du học, cũng không phải là đừng ai đi. Mà là ở lại cũng có đường để lớn, và đi xa thì có lý do để quay về. Hơn mười năm làm việc ở đây, tôi tin con đường thứ nhất là có thật.

Gửi bạn, người cũng từng lỡ một giấc mơ

Nếu bạn cũng từng phải gác lại chuyện du học, hay bất kỳ giấc mơ nào vì hoàn cảnh, thì đừng vội nghĩ mình đã thua.

Con đường không đi được thì mình đi con đường khác. Đi bền bỉ đủ lâu, con đường đó cũng sẽ dẫn tới những nơi rất đẹp. Và biết đâu, một ngày nào đó, nó lại vòng về đúng cái giấc mơ năm xưa.

Tôi vẫn đang đi. Vẫn do what I love, and love what I do. Và vẫn để dành một góc nhỏ cho chuyến đi trời Âu chưa thành.

Bạn có giấc mơ nào đang để dành không? Nói cho tôi biết nhé.