Trăn Trở

Ký ức về mức lương 1,5 triệu đồng

Quay ngược kim đồng hồ về hơn 10 năm trước, khi tôi mới bước chân vào môi trường lao động. Lúc đó, tôi là một chàng kỹ sư IT trẻ tuổi, đầy nhiệt huyết nhưng cũng đầy định kiến.

Tôi nhớ như in những ngày tháng làm việc miệt mài, không quản ngày đêm, nhưng mức thu nhập nhận về chỉ vỏn vẹn 1,5 đến 2 triệu đồng mỗi tháng. Thời điểm đó, lương công nhân đã ở mức 6-8 triệu. Nhiều lúc tôi tự hỏi: "Tại sao mình có thể chấp nhận một mức lương thấp đến vô lý như vậy?"

Nhưng lúc ấy, tôi có một niềm tin mãnh liệt, một phần nhờ câu nói của thầy Lê Thẩm Dương: "Bạn còn trẻ, bạn không có gì thì ra đời bạn cứ xung phong để mọi người bóc lột bản thân nhiều nhất có thể".

Tôi hiểu sự "bóc lột" đó là cơ hội để được mài giũa, để học hỏi. Tôi mưu cầu công việc, mưu cầu sự trưởng thành hơn là vật chất. Tôi nhìn những người sếp của mình với khối tài sản hàng chục, hàng trăm tỷ đồng, sở hữu nhiều bất động sản, trong khi nhân viên vẫn nhận mức lương đủ sống. Tôi đã từng thắc mắc: "Họ giàu thế rồi, sao vẫn phải cực công đi thuê nhân viên và trả lương thấp?"

Khi vị thế thay đổi

10 năm sau, khi tôi bước ra riêng lập nghiệp và sáng lập công ty của chính mình, tôi mới bắt đầu chạm tay vào cái "gốc" của vấn đề.

Hiện tại, công ty tôi vẫn còn non trẻ. Tôi tuyển dụng những bạn sinh viên, những người trẻ mới ra trường. Và thú thật, mức lương tôi trả cho các bạn vẫn còn thấp. Thấp hơn cả sale bất động sản, thấp hơn cả công nhân, thậm chí thấp hơn cả một anh tài xế Grab chăm chỉ.

Không phải vì tôi muốn "vắt chanh bỏ vỏ" hay tích trữ tài sản cá nhân. Sự thật trần trụi hơn nhiều: Dòng tiền của một doanh nghiệp mới không cho phép tôi làm khác. Chúng tôi chưa có những dự án khổng lồ để mời về những chuyên gia lẫy lừng. Tôi phải cân đối giữa việc duy trì sự tồn tại của công ty và việc đảm bảo thu nhập cho anh em.

Bức tranh thị trường lao động giai đoạn 2020 - 2026

Nhìn vào các báo cáo nghiên cứu thị trường lao động trong suốt giai đoạn từ 2020 đến 2026, chúng ta thấy một sự chuyển dịch rõ rệt.

Giai đoạn 2020-2022 (đại dịch), thế giới rúng động với làn sóng "Great Resignation" (Đại nghỉ việc). Đến 2023-2024, chúng ta chứng kiến "Quiet Quitting" (Nghỉ việc trong im lặng). Và giờ đây, vào năm 2026, thị trường đang bước vào kỷ nguyên của "Value Alignment" (Sự tương thích về giá trị).

• Người lao động độ tuổi 25-30 hiện nay không còn chỉ quan tâm đến "thu nhập cố định.

• 70% nhân sự trẻ sẵn sàng rời bỏ công ty nếu cảm thấy giá trị cá nhân không được tôn trọng hoặc không nhìn thấy tương lai trong lợi ích chung của tập thể.

• Sự trỗi dậy của AI: Khi AI có thể thay thế những công việc lặp đi lặp lại, con người tìm kiếm ở "sếp" một sự kết nối về tầm nhìn và sự công bằng trong chia sẻ thành quả.

Thị trường không còn dễ dãi để sếp có thể "bóc lột" sức lao động bằng những lời hứa suông. Nếu không có một cơ chế rõ ràng, nhân tài sẽ rời đi chỉ sau vài tháng.

Bài học từ những người khổng lồ

Gần đây, tôi có xem một đoạn video của anh Nguyễn Đức Tài (CEO Thế Giới Di Động). Cách anh vận hành hàng trăm nghìn con người từ TGDĐ, Bách Hóa Xanh đến Nhà thuốc An Khang khiến tôi phải suy ngẫm sâu sắc.

Bí quyết không nằm ở quy trình khắt khe, mà nằm ở tư duy chia sẻ lợi nhuận.

Khi lợi ích của công ty gắn liền trực tiếp với túi tiền và sự phát triển của nhân viên, họ sẽ tự khắc làm việc với 200% năng lượng. Ở đó, không có sự phân biệt cao thấp, chỉ có những người cùng nhìn về một hướng.

Tôi nhận ra rằng, nếu tôi chỉ trả lương vừa đủ sống, nhân viên sẽ chỉ làm việc vừa đủ trách nhiệm. Nhưng nếu tôi chọn cách chia sẻ, họ sẽ coi công ty là nhà, và dự án của tôi là tâm huyết của chính họ.

Lời tự vấn

Trở lại với câu hỏi của chính mình chiều nay: "Liệu tôi có giống những người sếp ngày xưa?"

Có lẽ, ở một góc độ nào đó về con số, tôi đang giống họ. Nhưng ở góc độ tư duy, tôi đang nỗ lực để khác đi.

Tôi hiểu rằng, ở độ tuổi 25-30, các bạn đang chịu áp lực rất lớn về tài chính, về việc khẳng định bản thân trong một xã hội đầy biến động. Tôi không muốn các bạn phải trải qua cảm giác ghen tị hay hụt hẫng khi thấy sếp giàu lên còn mình thì dậm chân tại chỗ.

Trăn trở của tôi lúc này là: Làm sao để đưa công ty vượt qua giai đoạn "sinh tồn" này thật nhanh, để có thể thực hiện cơ chế chia sẻ công bằng hơn.

Gửi những bạn trẻ

Các bạn thân mến,

Nếu bạn đang nhận một mức lương chưa như ý, hãy bình tâm quan sát. Nếu sếp của bạn là người có tâm, có tầm nhìn và đang nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái để cùng thắng (win-win), hãy cho họ thêm thời gian và cho chính mình một cơ hội để bứt phá.

Đừng làm việc vì mưu sinh, hãy làm việc vì sự tử tế với chính năng lực của mình. Những cố gắng của bạn, nếu đặt đúng chỗ, chắc chắn sẽ được đền đáp xứng đáng.

Riêng tôi, tôi chọn cách thành thật. Tôi không biết câu trả lời hoàn hảo cho tương lai là gì, nhưng tôi hy vọng mình sẽ làm tốt. Không chỉ là một người sếp tốt, mà là một người anh, một người đồng hành tử tế.

Chào thân ái và quyết thắng!